OPINIA RADY POLITYKI PIENIĘŻNEJ
DO PROJEKTU USTAWY BUDŻETOWEJ NA ROK 2002

I. Wstęp.

Rada Polityki Pieniężnej przedstawiła już opinię dotyczącą projektu Ustawy budżetowej na rok 2002 przedłożonego Sejmowi we wrześniu br. W obecnej, drugiej opinii o nowym projekcie budżetu na 2002 r., Rada nie ustosunkowuje się do konstytucyjnych problemów związanych z przedłożeniem Sejmowi dwóch projektów ustawy budżetowej.

II. Uwagi ogólne.

  1. W projekcie budżetu planowane w 2002 r. dochody są porównywane z przewidywanym wykonaniem dochodów w 2001 r., natomiast wydatki w 2002 r. są odnoszone do wielkości wydatków zapisanych w Ustawie budżetowej na rok 2001. Takie przedstawienie podstawowych wielkości budżetu państwa powoduje, że projekt budżetu jest nieprzejrzysty oraz utrudnia jego analizę i ocenę.

  2. Projekt Ustawy budżetowej na rok 2002 przewiduje wydatki budżetu państwa na poziomie 183,97 mld zł. Jest to kwota niższa niż 197 mld zł przyjęte w projekcie ustawy przekazanym Sejmowi we wrześniu br. Jednakże realne wydatki całego sektora finansów publicznych zostały ograniczone w niewielkim stopniu. Proponowane rozwiązania prawne zmniejszające wydatki budżetowe, zwłaszcza w zakresie świadczeń socjalnych idą w dobrym kierunku. Jednakże skala tych dostosowań jest niewystarczająca, a część wydatków budżetu państwa ma zostać odłożona w czasie lub przesunięta do innych części sektora publicznego.

  3. W zakresie dochodów budżetu państwa zmiany dotyczą podatków pośrednich i podatku dochodowego od osób fizycznych. Jednakże zmiany w podatkach pośrednich są niewystarczające. Pełne dostosowanie podatku od towarów i usług do standardów Unii Europejskiej pozwoliłoby na zwiększenie dochodów, m. in. poprzez poprawę jego ściągalności wskutek uproszczenia przepisów. Dodatkowy wzrost obciążeń fiskalnych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych jest szczególnie niepożądany w obecnej sytuacji gospodarczej kraju. Zdaniem Rady Polityki Pieniężnej lepszym rozwiązaniem byłyby większe ograniczenia po stronie wydatkowej budżetu oraz zmiany w podatkach pośrednich skoncentrowane na uporządkowaniu podatku od towarów i usług i pełnym jego dostosowaniu do standardów Unii Europejskiej.

  4. Deficyt ekonomiczny w 2002 r. został założony na wysokim poziomie 4,8% PKB, tj. zbliżonym do przewidywanego w roku bieżącym (ok. 5% PKB). Planowany deficyt ekonomiczny jest wyższy niż w projekcie przedstawionym przez poprzedni rząd (4,5% PKB). Zdaniem Rady Polityki Pieniężnej deficyt ekonomiczny w 2002 r. powinien być wyraźnie niższy niż w 2001 r., tak aby umożliwić zwiększenie zewnętrznego finansowania inwestycji w przedsiębiorstwach. Wysoki poziom deficytu budżetowego w 2002 r. oznacza dalszy wzrost kosztów obsługi długu. Koszty te, wraz z utrzymaniem obowiązującego systemu waloryzacji rent i emerytur oraz wydatkami przesuniętymi w czasie grożą istotnym wzrostem wydatków budżetu w 2003 r. Taki poziom deficytu ekonomicznego w roku przyszłym nie pozwala też na poprawę układu polityki fiskalnej i pieniężnej.

  5. Niepokojące są deklaracje rządu, zakładające wzrost wydatków budżetu w kolejnych latach w tempie nieznacznie przewyższającym przewidywaną inflację, niezależnie od stanu koniunktury gospodarczej. W projekcie stwierdza się, że "konstruowanie budżetu nie powinno być także podporządkowane filozofii obniżania deficytu i równoważenia budżetu za wszelką cenę". Takie podejście prowadzić może do nadmiernego wzrostu deficytu budżetowego, a w konsekwencji wymuszać zaostrzenie polityki pieniężnej.

  6. Rada Polityki Pieniężnej wielokrotnie wskazywała, że systematyczne dochodzenie do równowagi finansów publicznych jest niezbędne z punktu widzenia dalszego przywracania równowagi gospodarczej, przyspieszenia wzrostu gospodarczego i ograniczenia bezrobocia oraz zbliżającej się integracji z Unią Europejską. Trwała naprawa finansów publicznych wymaga dalszych głębokich zmian strukturalnych po stronie wydatków, dotyczących zarówno budżetu państwa, jak i innych jednostek sektora. Chodzi tu m.in. o dokonanie reformy systemu rolniczych ubezpieczeń społecznych, zmianę systemu refundacji leków, likwidację większości funduszy pozabudżetowych. Niezbędnym warunkiem uniknięcia kryzysu finansów państwa oraz trwałego przyspieszenia wzrostu gospodarczego są też głębokie reformy systemowe w gospodarce, które wzmacniając konkurencyjność przedsiębiorstw oraz zdolność gospodarki do zwiększenia zatrudnienia, wzmocnią pośrednio finanse państwa. Chodzi tu głównie o uelastycznienie prawa pracy, sprawne dokończenie prywatyzacji oraz wzmocnienie działania mechanizmu rynkowego w tych dziedzinach, gdzie jest on wyłączony lub ograniczony (szczególnie sektor rolny).

    III. Założenia makroekonomiczne budżetu.

  7. Konstrukcja budżetu na 2002 r. jest oparta na dwóch podstawowych założeniach, zweryfikowanych w stosunku do projektu budżetu państwa przedłożonego przez poprzedni rząd:
    • wzrost produktu krajowego brutto został obniżony z 2,5% do 1%,
    • wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych w ujęciu średniorocznym: z 5,5% do 4,5%.
    Rada nie kwestionuje powyższych parametrów makroekonomicznych. Należy podkreślić, że w warunkach dużej niepewności w zakresie kształtowania się koniunktury gospodarczej na świecie, tempo rozwoju polskiej gospodarki może ulec dalszemu osłabieniu. Usprawiedliwione jest zatem przyjęcie do planowania dochodów budżetu ostrożnych prognoz dotyczących poziomu inflacji i wzrostu PKB.

  8. Pozytywnym sygnałem jest uznanie w dokumencie konieczności dalszego obniżania inflacji do poziomu poniżej 4% na koniec 2003 r., zgodnego z przyjętym przez Radę Polityki Pieniężnej średniookresowym celem polityki pieniężnej. Fakt ten stanowi dobry punkt wyjścia dla koordynacji polityki fiskalnej i pieniężnej.

    IV. Finanse publiczne w 2001 i 2002 r.

  9. Rząd planuje przeprowadzenie kolejnej nowelizacji Ustawy budżetowej na rok 2001 zwiększającej wydatki do poziomu 185,4 mld zł i deficyt budżetu państwa do 32,9 mld zł, tj. o 3,8 mld zł. Rada Polityki Pieniężnej zakłada, że dokonana wcześniej blokada wydatków na kwotę 8,5 mld zł będzie obowiązywała także po nowelizacji.

  10. Wprowadzenie podatku od dochodów z kapitałów pieniężnych oraz zmiany w podatku dochodowym od osób fizycznych np. zamrożenie progów podatkowych, w połączeniu z możliwym spadkiem oprocentowania depozytów, może negatywnie wpłynąć na tendencje w oszczędzaniu. Spadek skłonności do oszczędzania ograniczyłby możliwość obniżania stóp procentowych.

  11. Należy zwrócić uwagę, że istotna część dochodów budżetowych oraz redukcji wydatków oparte są na nie uchwalonych jeszcze przez Parlament ustawach okołobudżetowych. Rada Polityki Pieniężnej wyraża nadzieję, że projekty tych ustaw zostaną uchwalone. W przypadku ich nieprzyjęcia powinno nastąpić odpowiednie zmniejszenie innych wydatków budżetowych.

  12. Wbrew wcześniejszym zapowiedziom Ministra Finansów, przedstawiony projekt budżetu w ogóle nie podejmuje problemu zaległości budżetu państwa wobec OFE. Istotnym zagadnieniem jest również Fundusz Rezerwy Demograficznej. Zgodnie z założeniami reformy systemu emerytalnego, Fundusz ten miał być zasilany 1% należnych składek emerytalnych. Tymczasem obecny projekt budżetu, podobnie jak projekt poprzedniego rządu, przewiduje że FRD otrzyma w przyszłym roku tylko 0,1% składek emerytalnych czyli 0,2 mld zł (zamiast 2,4 mld zł).

  13. Przewidywany wzrost deficytu w latach 2001 i 2002 odwraca dotychczasową tendencję obniżania relacji długu publicznego do PKB, którą w roku 2000 udało się obniżyć do 42,1%. Relacja ta wzrośnie do 43,2% w 2001 r. i 47,2% PKB na koniec 2002 r. Utrzymanie wysokiego deficytu i narastanie długu publicznego prowadzi, poprzez wzrost kosztów jego obsługi, do usztywnienia struktury wydatków budżetowych i rodzi niebezpieczeństwo wejścia w pułapkę zadłużenia.

  14. W 2001 r. przychody z prywatyzacji będą zrealizowane na poziomie 10,1 mld zł (ok. 56% planowanej wielkości). W 2002 r. planuje się dalsze ich zmniejszenie do 6,8 mld zł. NBP pragnie zwrócić uwagę, że prywatyzacja jest ważnym składnikiem reform strukturalnych sprzyjających wzrostowi gospodarczemu. Opóźnianie przekształceń własnościowych w gospodarce grozi narastaniem problemów w tych przedsiębiorstwach państwowych, które nie zostaną objęte tym procesem, osłabiając przez to finanse państwa. Dodatkowo, przychody z prywatyzacji pozwalają ograniczyć emisję skarbowych papierów wartościowych, a w konsekwencji długu publicznego i kosztów jego obsługi. Ponadto, przychody z prywatyzacji stanowią istotne źródło finansowania reformy systemu emerytalnego.

  15. Wielkość deficytu budżetowego oraz wysokie potrzeby pożyczkowe państwa w 2002 r. stwarzają zagrożenie, że wzrost emisji skarbowych papierów wartościowych może spowodować, że długoterminowe stopy procentowe będą utrzymywać się na obecnym poziomie, nawet w sytuacji obniżenia stóp krótkoterminowych. Oznaczać to będzie obniżenie skuteczności polityki pieniężnej.


[ Powrót ] [ Do druku ]





































Stopy procentowe

Referencyjna 0,10
Lombardowa 0,50
Depozytowa 0,00
Redyskontowa weksli 0,11
Dyskontowa weksli 0,12

Kursy średnie

Tabela z dnia 2020-07-03
1 EUR4,4671
1 USD3,9764
1 CHF4,2018
1 GBP4,9560
100 JPY3,7004

Perspektywy makro

Dane miesięczne

Dane kwartalne

Wskaźniki i rynki

Zobacz również

Numizmatyka

Kontakt

Centrala NBP
ul. Świętokrzyska 11/21
00-919 Warszawa

tel. centr.:
22 185 10 00
e-mail: listy@nbp.pl
NIP: 525-000-81-98
REGON: 000002223
SWIFT: NBPL PLPW
Ta strona używa plików cookies, dzięki którym może działać lepiej.
Aby się dowiedzieć więcej o technologii cookies, proszę kliknąć tutaj: Polityka prywatności NBP »
Aby móc przeglądać zawartość, należy zaakceptować cookies z tej strony Akceptuję