Opinia Rady Polityki Pieniężnej do Programu naprawy finansów Rzeczypospolitej


Warszawa, 9.04.2003 r.

Niniejsza opinia dotyczy projektu dokumentu przekazanego Radzie Polityki Pieniężnej w dniu 25 marca 2003 r.




  1. Zdaniem Rady Polityki Pieniężnej obecny stan finansów Rzeczypospolitej wymaga przeprowadzenia głębokiej reformy. Duża nierównowaga sektora finansów publicznych, narastanie deficytu w tych finansach i długu publicznego są efektem braku niezbędnych dostosowań w tym obszarze od wielu lat. Podstawowymi problemami sektora są wysoki poziom i dynamika wydatków publicznych, duży udział tzw. wydatków sztywnych (w tym o charakterze socjalnym) i mały udział wydatków prorozwojowych. Dzieje się to przy wysokim, jak na obecny poziom rozwoju gospodarki (PKB na mieszkańca), udziale dochodów sektora finansów publicznych w PKB i dużym poziomie obciążeń fiskalnych. Skutkiem kryzysu finansów publicznych jest ograniczanie nakładów inwestycyjnych przedsiębiorstw, zmniejszanie wydatków na infrastrukturę, ciągłe niedofinansowanie podstawowych funkcji państwa, a w konsekwencji hamowanie wzrostu gospodarczego i kreowanie wysokiego bezrobocia.


  2. Za kierunkowo słuszne należy uznać przewidziane w Programie działania, które zmierzają do zwiększenia elastyczności wydatków (likwidację mechanizmów indeksacyjnych i waloryzacyjnych, "odsztywnienie" wydatków na obronę narodową), ich konsolidacji instytucjonalnej (likwidacja i łączenie okołobudżetowych funduszy i agencji) oraz decentralizacji (zwiększenie udziału dochodów własnych samorządów w finansowaniu ich zadań). Działania te stanowią próbę sprostania kryteriom formalnym wstąpienia do Unii Europejskiej i stworzenia mechanizmów absorpcji funduszy strukturalnych.
    Pozytywnie należałoby też ocenić zapowiadaną likwidację ulg i zwolnień podatkowych, jeżeli towarzyszyłoby temu obniżenie efektywnych stawek podatkowych.


  3. W Programie nie przedstawiono żadnych argumentów uzasadniających optymistyczne założenia dotyczące dynamiki PKB. Brak jest w nim także przedsięwzięć po stronie podażowej gospodarki, które mogłyby skutkować przewidywanym przyśpieszeniem wzrostu gospodarczego. Wymienione w Programie czynniki wzrostu gospodarczego ("dalsze obniżki stóp procentowych i stopniowe rozwiązywanie rezerwy NBP na pokrycie ryzyka kursowego", "kontrolowany poziom deficytu budżetowego") świadczą o koncentrowaniu się na pobudzaniu popytu wewnętrznego dla krótkookresowego ożywienia gospodarczego bez budowania trwałych, podażowych podstaw długookresowego rozwoju gospodarki.

  4. Propozycje zmian w systemie podatkowym mają na celu jego uproszczenie. Nie będzie jednak temu sprzyjać wprowadzanie nowych stawek podatku dochodowego od osób fizycznych. Planowana skala zmniejszenia nominalnych stawek od dochodów osób prawnych i osób fizycznych będzie niewspółmierna do utraconych korzyści przy założeniu zniesienia ulg i odliczeń oraz zamrożenia progów podatkowych. Przedstawione propozycje w zakresie zmian stawek podatku od osób fizycznych prawdopodobnie przyczynią się do wzrostu efektywnej stawki PIT, szczególnie podatników z wyższej grupy podatkowej oraz utrzymania co najwyżej na poziomie z 2002 r. efektywnej stawki CIT.
    Nowe rozwiązania w podatku PIT nie likwidują dotkliwej progresji podatkowej - wprost przeciwnie: zamiast pożądanego spłaszczania skali podatkowej następuje jej wzrost. W połączeniu z rosnącymi podatkami pośrednimi, jak również wprowadzeniem opodatkowania dochodów z giełdy, można twierdzić, że reforma podatkowa prowadzi do wzrostu obciążeń fiskalnych. W efekcie wzrost obciążeń podatkowych może negatywnie wpłynąć na skłonność sektora prywatnego do oszczędzania.


  5. Program nie przewiduje systemowych zmian ograniczających trwale poziom wydatków budżetowych. Proponowane działania w zakresie zmniejszania wydatków są bardzo ograniczone i doraźne (np. zamrożenie na nominalnym poziomie świadczeń społecznych, tzw. wydatków pozostałych, obniżenie z 35% do 30% części akcyzy od paliw przeznaczonej na utrzymanie i budowę dróg). Dlatego też projektowana skala konsolidacji fiskalnej jest zdecydowanie niedostateczna.


  6. Zasadnicze wątpliwości budzi przedstawiona w Programie koncepcja "otwartego deficytu". W dokumencie przyjęto jako możliwy do sfinansowania deficyt budżetu państwa na wysokim poziomie ok. 40 mld zł, a dodatkowo wykazano lukę, tj. wydatki nie pokryte dochodami w wysokości ok. 10 mld zł. W dokumencie deklaruje się wprawdzie, iż będą prowadzone dalsze prace mające na celu zlikwidowanie tej luki, ale niepokojący jest fakt przyjęcia jako równoważne rozwiązania zarówno uzyskanie dodatkowych dochodów jak i redukcję wydatków, pomijając kwestie odmiennych skutków makroekonomicznych tych różnych kierunkowo dostosowań. Rozstrzygnięcie tego problemu jest podstawowym warunkiem oceny polityki fiskalnej w nadchodzących latach. Uwidacznia się poważne zagrożenie dalszego wzrostu fiskalizmu i/lub wzrostu nierównowagi sektora finansów publicznych z jej negatywnymi konsekwencjami dla gospodarki. Powiększenie deficytu budżetu państwa w latach 2004-2006 do ok. 50 mld zł rocznie oznaczałoby rozluźnianie polityki fiskalnej, dokonywane dodatkowo w warunkach założonego przyśpieszania wzrostu gospodarczego oraz przekraczanie kolejnych, ustawowych progów ostrożnościowych poziomu długu publicznego w relacji do PKB.


  7. Faktycznie projektowany w Programie poziom deficytu budżetowego może być jeszcze większy z uwagi na szacunki dochodów budżetowych oparte na założeniu silnego przyspieszenia wzrostu gospodarczego i znacznej poprawy ściągalności podatków.


  8. Przedstawionego przez Ministerstwo Finansów Programu naprawy finansów Rzeczypospolitej nie można uznać za kompleksowy program działań zmierzający do głębokiej i trwałej naprawy tych finansów. Przeciwnie, w swojej obecnej postaci budzi on poważne zastrzeżenia co do przewidywanej skali konsolidacji finansów publicznych, sposobów jej osiągania oraz jej trwałości. Dokument rządowy nie może być zatem traktowany jako ostateczny zbiór rozwiązań w obszarze finansów publicznych.

  1. Narodowy Bank Polski dokonuje rozwiązywania rezerwy rewaluacyjnej przy osiąganiu zysków transakcyjnych. Mechanizm ten jest zgodny z przyjętymi w świecie standardami rachunkowości dotyczącymi banków centralnych. Natomiast propozycja Ministerstwa Finansów zawarta w Programie oznacza przekazanie rezerwy rewaluacyjnej z tytułu niezrealizowanych zysków na sfinansowanie bieżących wydatków budżetu państwa i narusza te standardy.


  2. Przekazanie budżetowi rezerwy rewaluacyjnej stanowiłoby równoważną w wielkości ekspansję monetarną, która wymagałaby adekwatnego zwiększenia operacji otwartego rynku skutkujących wzrostem stóp procentowych i/lub zmniejszeniem poziomu rezerw walutowych i/lub wzrostem stopy rezerw obowiązkowych.


  3. Zgodnie ze standardami ESA 95, przekazanie rezerwy rewaluacyjnej nie może stanowić dochodu budżetu państwa a jedynie źródło finansowania deficytu. Ponadto przyczyniłoby się to w następnym roku do wzrostu deficytu finansów publicznych, ponieważ przy wyższym poziomie krótkookresowych stóp procentowych od stóp właściwych dla dłuższych okresów, koszty operacji otwartego rynku w NBP byłyby wyższe od uzyskanych przez budżet oszczędności na kosztach obsługi długu publicznego.


  4. Przekazanie rezerwy rewaluacyjnej naruszające przyjęte wcześniej, i zgodne ze standardami międzynarodowymi, zasady jej kształtowania zmniejszyłoby wiarygodność banku centralnego.


  5. Rada Polityki Pieniężnej nie widzi więc uzasadnienia dla przedstawionej w Programie propozycji przekazania rezerwy rewaluacyjnej, gdyż jej realizacja nie dając korzyści w zakresie polityki fiskalnej wywołałaby wiele negatywnych skutków na polu polityki pieniężnej.
Opinia - plik .pdf; (92KB)


[ Powrót ] [ Do druku ]


Stopy procentowe

Referencyjna 0,10
Lombardowa 0,50
Depozytowa 0,00
Redyskontowa weksli 0,11
Dyskontowa weksli 0,12

Kursy średnie

Tabela z dnia 2020-07-13
1 EUR4,4745
1 USD3,9564
1 CHF4,2006
1 GBP4,9886
100 JPY3,6955

Perspektywy makro

Dane miesięczne

Dane kwartalne

Wskaźniki i rynki

Zobacz również

Numizmatyka

Kontakt

Centrala NBP
ul. Świętokrzyska 11/21
00-919 Warszawa

tel. centr.:
22 185 10 00
e-mail: listy@nbp.pl
NIP: 525-000-81-98
REGON: 000002223
SWIFT: NBPL PLPW
Ta strona używa plików cookies, dzięki którym może działać lepiej.
Aby się dowiedzieć więcej o technologii cookies, proszę kliknąć tutaj: Polityka prywatności NBP »
Aby móc przeglądać zawartość, należy zaakceptować cookies z tej strony Akceptuję